राष्ट्रीय सेवा योजना या समितीला एनएसएस म्हणून ओळखले जाते. भारत सरकारच्या युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालयाद्वारे 24 सप्टेबर 1969 मध्ये ही योजना सुरु करण्यात आली. महात्मा गांधीजींच्या जयंतीनिमित्त सुरू करण्यात आली ही एक प्रमुख ऐछिक योजना योजना आहे तसेच भारत सरकार प्रायोजित सार्वजनिक सेवा कार्यक्रम आहे. एनएसएस ही विद्यापीठे आणि महाविद्यालयांमधील तरुणांची एक स्वयंसेवी संघटना आहे.
एन.एस.एस कार्यक्रमाचे मुख्य तत्व असे आहे की, ते विद्यार्थ्यांद्वारे स्वतः आयोजित केले जाते आणि विद्यार्थी आणि शिक्षक दोघांनाही सामुदायिक सेवेतील एकत्रित सहभागाद्वारे राष्ट्र उभारणीच्या कार्यात सहभागाची भावना मिळते. सामाजिक सेवेद्वारे विद्यार्थ्यांचे व्यक्तिमत्व विकसित करणे हे एन.एस.एस चे उद्दिष्ट आहे.
शिक्षणावरील राष्ट्रीय धोरणाच्या सरकारी निवेदनात असे म्हटले आहे की कामाचा अनुभव आणि राष्ट्रीय सेवा हा शिक्षणाचा अविभाज्य भाग असावा. गरजू असलेल्या प्रत्येकाला त्यांचे जीवनमान उंचावण्यासाठी आणि सन्मानाने जीवन जगण्यासाठी मदत मिळावी यासाठी एनएसएस स्वयंसेवक काम करतात. असे केल्याने, स्वयंसेवक खेड्यांमधील लोकांकडून संसाधनांच्या कमतरतेतही चांगले जीवन कसे जगायचे हे शिकतात. ते आपत्तीग्रस्तांना अन्न, कपडे आणि प्रथमोपचार देऊन नैसर्गिक आणि मानवनिर्मित आपत्तींमध्ये मदत देखील प्रदान करते.
- महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यामध्ये राष्ट्रीयत्वाची जाणीव निर्माण करणे.
- विद्यार्थ्याना सामाजिक कार्याचा सराव करण्यास वाव देणे .
- महाविद्यालय परिसर स्वछ करणे .
- प्रथमोपचार, नागरी संरक्षण, प्रौढ शिक्षण, नाले –बंधारे-समाजमंदिर आदि स्वच्छ करणे .
- विद्यार्थी ज्या समुदायात काम करतात त्या समुदायाला समजून घेणे.
- समुदायाच्या गरजा आणि समस्या ओळखणे आणि त्यांना समस्या सोडवण्याच्या प्रक्रियेत सहभागी करून घेणे.
- आपापसात सामाजिक आणि नागरी जबाबदारीची भावना विकसित करणे.
- वैयक्तिक आणि सामुदायिक समस्यांवर व्यावहारिक उपाय शोधण्यासाठी त्यांच्या ज्ञानाचा वापर करणे.
- गटात राहण्यासाठी आणि जबाबदाऱ्या वाटून घेण्यासाठी आवश्यक असलेली क्षमता विकसित करणे.
- नेतृत्वगुण आणि लोकशाही वृत्ती आत्मसात करणे.
- नैसर्गिक आपत्ती आणि आपत्तींना तोंड देण्याची क्षमता विकसित करणे.
- राष्ट्रीय एकात्मता आणि सामाजिक सौहार्द पाळणे.
राष्ट्रीय सेवा योजनेचा बोधवाक्य किंवा गाभा हा आहे : ‘मी नाही तर तुम्ही’. हे बोध वाक्य निस्वार्थ सेवा, लोकशाही दृष्टीकोन, आणि समाजाच्या कल्याणाला स्वतः पेक्षा प्राधान्य देण्याची भावना दर्शवते. हे अधोरेखित करते की एखाद्या व्यक्तीचे कल्याण शेवटी संपूर्ण समाजाच्या कल्याणावर अवलंबून असते. म्हणूनच, एनएसएसचे उद्दिष्ट हे त्यांच्या दैनंदिन कार्यक्रमात प्रदर्शित करणे असले पाहिजे.
- समाजाच्या महत्वपूर्ण गरजा पूर्ण करण्यासाठी आणि महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांना ग्रामीण परिस्थितीशी एकरूप होऊन त्यांच्या शिक्षणाला पूरक म्हणून सध्याच्या परिस्थितीशी शिक्षण अधिक समर्पक बनवणे.
- ग्रामीण भागात आणि शहरी झोपडपट्ट्यांमध्ये टिकाऊ सामुदायिक मालमत्ता निर्माण करण्यास मदत करणारे विकास प्रकल्प नियोजन आणि अंमलबजावणीमध्ये विद्यार्थ्यांना त्यांची भूमिका बजावण्यासाठी संधी प्रदान करणे, परंतु त्यामुळे समाजातील आर्थिक आणि सामाजिकदृष्ट्या कमकुवत घटकांचे जीवनमान सुधारण्यास देखील मदत होईल .
- ग्रामीण भागातील प्रौढांसोबत विद्यार्थी आणि बिगर-विद्यार्थींना एकत्र काम करण्यास प्रोत्साहित करणे.
- शिबिरार्थींमध्ये, विद्यार्थी तसेच स्थानिक तरुणांमध्ये सुप्त गुणांचा शोध घेऊन नेतृत्वाचे गुण विकसित करणे, जेणेकरून त्यांना विकास कार्यक्रमात अधिक जवळून सहभागी करून घेता येईल.
- श्रम आणि स्व-सहाय्याच्या प्रतिष्ठेवर भर देणे आणि बौद्धिक कार्यांसह शारीरिक श्रम एकत्र करून समाजाचा विकास करणे .
- हे उपक्रम राबवताना, प्रत्येक एनएसएस युनिटने शिस्त, चारित्र्य निर्माण, शारीरिक तंदुरुस्तीला प्रोत्साहन आणि संस्कृतीचा विकास या उद्देशाने त्यांचे कार्यक्रम विचारात घेतले पाहिजेत.
| अनु.क्र | सदस्यांचे नाव | पद |
|---|---|---|
|
1 |
प्रभारी प्राचार्य डॉ. एल. डी. आंदे |
अध्यक्ष |
|
2 |
प्रा. डॉ. एस. ए. पटेल |
समन्वयक |
|
3 |
प्रा. आर. एम. पठाण |
सदस्य |
|
4 |
प्रा. पी. सी. कुंभार |
सदस्य |
|
5 |
प्रा.पी.के.कोरडे |
सदस्य |
|
6 |
प्रा. डी. व्ही. अनपट |
सदस्य |
|
7 |
श्रीमती. एम. के. साबळे |
लिपिक |
|
8 |
श्री. एस. एस. नावडकर |
शिपाई |